„Żydzi w dawnym Jaśle” czyli Szkoła Dialogu

Nasza szkoła II Liceum Ogólnokształcące im. ppłk. J. Modrzejewskiego w Jaśle  uczestniczyła w projekcie ”Forum dialogu między narodami”. Inicjatywa ta polegała na przypomnieniu dziejów społeczności żydowskiej i przedstawieniu jej mieszkańcom. W październiku odbyło się kilka spotkań z przedstawicielami  Warszawskiego Forum, którzy przekazali nam ogólne informacje na temat wyznawców tej religii. Cały listopad spędziliśmy na dalszym pogłębianiu wiedzy, aby przygotować wycieczkę dla zaproszonych gości tzw. spacerownik. Szukaliśmy tych informacji w bibliotekach, internecie, muzeum …..

W końcu nadszedł ten dzień pełen słońca i emocji.  Dnia 12.12.2013r. o godzinie 10:00 wszyscy (uczestnicy projektu, pan dyrektor- R. Bal, p. M.Świątek – pracownik muzeum, p. B.Żegleń z UM i klasa 2e zebrali się w centrum miasta Jasła –  na rynku głównym,  koło fontanny. Na początku Kacper Klich (1c) i Daria Sieńkowska (1b)  omówili  historię Jasła do II wojny światowej przez pryzmat obecności w nim Żydów .

Kolejny przystanek był na ulicy Szajnochy.  Tu dawniej  mieściła się szkoła dla dziewcząt żydowskich. Justyna Janik (2e) opowiedziała nam o żydowskich zwyczajach , języku jidysz i żydowskiej mentalności.

Kilka kroków dalej, w miejscu gdzie jeszcze 80 lat wcześniej znajdowała się synagoga, Olga  Garstka (2b) przybliżyła wszystkim główne zasady judaizmu, wytłumaczyła jaką rolę w życiu wyznawcy judaizmu pełni tałes, jarmułka, Tora, menora, mykwa, co to jest szabas. Świetnym wsparciem dla niej był Kacper , który miał na sobie odpowiedni strój.

            Kolejny nasz cel- ulica Tkaczowa. Tu w czasie II wojny światowej mieściło się getto. Ograniczenia jakie narzuciły władze hitlerowskie ludności żydowskiej od początku wojny,  realia życia w getcie to była tematyka,  którą poruszyła Olga Garstka. Tu też wszyscy uczestnicy „spacerownika” mogli poznać sylwetki jaślan, którzy otrzymali tytuł Zasłużeni Wśród Narodów Świata.  Byli to- Eleonora Wojnarowicz, Józef i Bronisława Wydro i dr Julian Ney. Krótkie historie ich życia przypomniały Justyna Janik i Anna Furtek (3c).

           Po krótkim spacerze dotarliśmy do budynku I LO.  W tym miejscu Małgorzata Wojnarowicz (2a) przybliżyła nam postacie dwóch wychowanków przedwojennego gimnazjum w Jaśle. Hugo Steinhaus był Żydem i wybitnym polskim matematykiem. Rudolf Weigel zaś w czasie II wojny  światowej wykorzystując swój naukowy autorytet (jako kierownik Instytutu Badań nad Tyfusem Plamistym i Wirusami we Lwowie) uratował wielu Żydów.

            Miejscem kończącym naszą wędrówkę po Jaśle był Kirkut, który został założony już w XIX wieku. Historię tego miejsca, zwyczaje pogrzebowe Żydów omówił Daniel Stryczniewicz (1b). Niemcy podczas wojny sprofanowali go i używali jako miejsca do egzekucji.  Teraz kirkut jest zaniedbany i opuszczony. Z przykrością patrzy się na nieliczne i zniszczone macewy. Uczestnicząca w „spacerowniku” p. Żegleń zwróciła się do nas z prośbą o pomoc przy sprzątaniu tego miejsca. Po zwiedzeniu żydowskiego cmentarza  goście zostali zaproszeni do budynku naszej szkoły, aby obejrzeć krótki pokaz slajdów.

           Zainteresowanie historią skłoniło nas do wzięcia udziału w tym projekcie. Wiedza, którą zdobyliśmy na długo pozostanie  w naszej pamięci. „Przeszłość nie przemija, ona jest z nami i w nas”- taki napis wyryto na tablicy obok głównego wejścia do szkoły i jest to prawda.