„Baw się z nami kolorami – vademecum wiedzy o farbach i lakierach”

Ze wszystkich stron otaczają nas różne barwy. Człowiek przywiązuje do nich ogromne znaczenie. Są wykorzystywane nie tylko w sztuce, ale w każdej dziedzinie życia. Malujemy ściany, samochody, włosy i paznokcie, a nawet naszą skórę robiąc tatuaże. Ale czy zastanawialiśmy się, w jaki sposób powstają i jaki jest skład farb lub lakierów?

Farby to pigmentowany wyrób, który po nałożeniu na podłoże tworzy nieprzeźroczystą powłokę o właściwościach ochronnych lub dekoracyjnych. Lakier różni się od niej tym, że po nałożeniu jest przeźroczysty. Produkty te mają podobny skład: substancja powłokotwórcza, pigmenty i barwniki (w przypadku lakieru bardzo małe ilości) oraz środki pomocnicze (np. katalizatory, środki przeciw pienne).

Substancja pomocnicza, czyli materiał organiczny, który w wyniku różnych przemian chemicznych na podłożu tworzy przyczepną powłokę, może być naturalna lub syntetyczna powstała w wyniku polimeryzacji. Przykładami tej pierwszej są oleje, szelak i bursztyn natomiast drugiej – poliolefiny, polimery akrylowe czy poliestry.

Barwniki to substancje organiczne, które rozpuszczają się w stosowanym ośrodku. Natomiast pigmenty to ciała stałe, które nie zmieniają postaci fizycznej i chemicznej w ośrodku barwionym, wprowadzane są do niego metodą dyspergowania. Zdolność barwienia polega na absorpcji światła widzialnego. Światło słoneczne albo żarówki składa się ze wszystkich kolorów tęczy. Zawsze widzimy ten kolor, który odbija się od oglądanego przedmiotu. Jeśli jakiś oświetlony przedmiot nie odbija światła, pochłania wszystkie kolory to wtedy widzimy kolor czarny. Jeśli odbija wszystkie kolory, widzimy biały.

Schnięcie farb i lakierów może przebiegać na dwa sposoby fizycznie lub chemicznie. Schnięcie fizyczne polega na odparowaniu rozpuszczalnika lub stopieniu proszku w wyniku oddziaływań międzycząsteczkowych makrocząsteczek substancji powłokotwórczej. Natomiast drugi rodzaj schnięcia polega na przemianach chemicznych w czasie, których powstają polimery o budowie przestrzennej. Trwalszym procesem jest schnięcie chemiczne.

Popularne farby to:

  • Henna – farba z barwnikiem naturalnym produkowana z liści i pędów rośliny zwanej lawsonią bezbronną. Naturalna henna barwi włosy na kolor od jasnorudego do kasztanowego, dzięki połączeniu z indygo (ciemnobłękitny barwnik występujący naturalnie w liściach indygowców z rodziny bobowatych) można uzyskać różne odcienie.
  • Farby oksydacyjne, zawierają syntetyczne barwniki utleniające np. aminy aromatyczne lub fenole, które na początku są bezbarwne. Pod wpływem utleniania i sprzęgania z innymi składnikami tworzą wielocząsteczkowe barwne związki. Reakcje te zachodzą wewnątrz włosa powodując zmianę jego koloru.
  • Farby do tatuaży, wyróżnia się w nich nośnik i pigmenty. W skład nośnika wchodzi: woda, etanol, gliceryna, wyciąg z oczaru wirginijskiego oraz glikol propylenowy.

W zależności od barwy pigmenty mają różny skład chemiczny. Czarny pigment zawiera zazwyczaj tlenki żelaza, sadze oraz kampesz (naturalny barwnik otrzymywany z hematoksylonu). W skład kolorowych pigmentów wchodzą metale ciężkie tj. rtęć, miedź, ołów, kadm, tytan.

Lakiery i farby zostały podzielone ze względu na rozpuszczalnik. Wyróżnia się:

  • rozpuszczalnikowe i high-solids (roztwór substancji powłokotwórczej w rozpuszczalniku organicznym)
  • wodorozcieńczalne (emulsja lub roztwór substancji powłokotwórczej w wodzie)
  • bezrozpuszczalnikowe (składniki w postaci proszku).

Magdalena Pacana